Chloorthalonil is sinds 2020 verboden in Zwitserland. Toch zijn de afbraakproducten ervan zes jaar later nog steeds aanwezig in het grondwater. De meest recente landelijke gegevens laten onder meer zien dat een van de metabolieten in meer dan één op de vier meetstations in Zwitserland boven 0,1 µg/L uitkomt.
Wat is chloorthalonil?
Chloorthalonil is een fungicide dat decennialang in de Zwitserse landbouw is gebruikt om verschillende gewassen te beschermen tegen bepaalde ziekten die door schimmels worden veroorzaakt.
Het gebruik ervan is in Zwitserland sinds 2020 verboden. Maar een product uit de handel nemen betekent niet dat de sporen ervan meteen uit het milieu verdwijnen.
Wanneer chloorthalonil in de bodem afbreekt, vormt het verschillende nieuwe moleculen, de zogeheten metabolieten. Sommige zijn zeer persistent en kunnen geleidelijk het grondwater bereiken.
Waarom is dit belangrijk in Zwitserland?
Ongeveer 80% van het Zwitserse drinkwater komt uit grondwater. Wanneer een persistente stof een grondwaterlaag bereikt, kan ze daardoor nog vele jaren meetbaar blijven in een bron die wordt gebruikt om drinkwater te produceren.
R471811 en R417888: wat is het verschil?
De namen R471811 en R417888 staan niet voor twee verschillende pesticiden. Het zijn twee verschillende afbraakproducten van chloorthalonil.
Ze komen echter niet in dezelfde verhoudingen voor in het Zwitserse grondwater. R471811 is duidelijk wijder verspreid, terwijl R417888 minder vaak boven de waarde van 0,1 µg/L uitkomt.
| Metaboliet | Aanwezigheid in het Middenland | Om te onthouden |
|---|---|---|
| R471811 | Meer dan 50% van de stations boven 0,1 µg/L | De meest verspreide van de twee |
| R417888 | Ongeveer 10% van de stations boven 0,1 µg/L | Minder vaak in hoge concentratie aanwezig |
Wat de nieuwste gegevens van het OFEV laten zien
In februari 2026 publiceerde het Federaal Bureau voor Milieu (OFEV) de gegevens over 2024 van de Nationale Grondwatermonitoring NAQUA.
In totaal zijn zeven metabolieten van chloorthalonil gemeten in concentraties boven 0,1 µg/L in het Zwitserse grondwater.
De twee metabolieten die op grote schaal het meest zichtbaar zijn, zijn precies R471811 en R417888.
Twee kaarten om het verschil te begrijpen
De twee volgende kaarten tonen dezelfde soorten meetstations, maar niet hetzelfde molecuul.
De eerste toont R471811, dat wijdverspreid is in de landbouwgebieden van het Zwitserse Middenland. De tweede toont R417888, waarvoor concentraties boven 0,1 µg/L veel minder vaak voorkomen.
Schuif om de twee metabolieten te vergelijken →
Hoe leest u de kaarten?
De punten zijn meetstations voor grondwater. Rode punten geven concentraties boven 0,1 µg/L aan. De grijze gebieden tonen het aandeel graanteelt. Deze kaarten geven dus niet rechtstreeks de waterkwaliteit aan elke kraan weer.
0,1 µg/L: is dat een gevarendrempel?
Hier wordt het dossier complexer.
De waarde van 0,1 µg/L geldt voor metabolieten van gewasbeschermingsmiddelen die worden beschouwd als relevant voor drinkwater.
Maar in maart 2026 oordeelde het Federaal Administratief Gerechtshof dat meerdere chloorthalonilmetabolieten geclassificeerd moesten blijven als niet-relevant, waaronder juist R471811 en R417888.
Volgens het Gerechtshof volstaat het loutere feit dat deze twee metabolieten boven 0,1 µg/L uitkomen dus niet om op zich een gezondheidsrisico voor de mens aan te tonen of een verbod op het gewasbeschermingsmiddel te rechtvaardigen.
Aanwezigheid betekent niet per se gevaar
R471811 en R417888 worden wel degelijk gemeten in het grondwater, soms in concentraties boven 0,1 µg/L. Maar de gegevens die in 2026 beschikbaar zijn, laten niet toe ze zonder meer voor te stellen als een vastgesteld gezondheidsgevaar voor de mens.
Waarom blijft chloorthalonil dan verboden?
Omdat het dossier niet alleen over R471811 en R417888 gaat.
In zijn arrest van 26 maart 2026 bevestigde het Federaal Administratief Gerechtshof dat de intrekking van de toelating van een product met chloorthalonil rechtmatig was.
Een van de belangrijkste redenen is ecologisch: de beoordelingen op Europees niveau concludeerden dat het gebruik van chloorthalonil gepaard ging met een aanzienlijk risico voor amfibieën en vissen.
Een duidelijk vastgesteld ecologisch risico
Het Federaal Administratief Gerechtshof wijst erop dat de Europese beoordeling bij het gebruik van chloorthalonil een aanzienlijk risico heeft vastgesteld voor vissen en amfibieën, zoals kikkers en watersalamanders. Die vaststelling volstaat al om de intrekking van de toelating te rechtvaardigen.
Het is belangrijk hier geen voorbarige conclusie te trekken: dit betekent niet dat R471811 en R417888 zelf in dezelfde mate als verantwoordelijk voor dit ecologische risico zijn aangewezen.
Het Gerechtshof maakt juist onderscheid tussen de verschillende metabolieten. Het milieurisico betreft het gebruik van chloorthalonil en de beoordeling als geheel, terwijl de vraag naar de toxiciteit van R471811 en R417888 voor de mens afzonderlijk wordt behandeld.
Andere chloorthalonilmetabolieten die als relevant worden beschouwd, zijn bovendien plaatselijk in concentraties boven 0,1 µg/L in het grondwater aangetroffen. Het Gerechtshof bevestigde de intrekking van het product daarom ook om redenen die verband houden met de bescherming van grondwater en drinkwater.
Waarom wordt er nog over “niet-conform” water gesproken?
De situatie op het vlak van regelgeving blijft in 2026 bijzonder.
Het Federaal Bureau voor Voedselveiligheid en Veterinaire Zaken (OSAV) handhaaft nog steeds een richtlijn over de maatregelen die moeten worden genomen bij overschrijding van de maximumwaarden voor chloorthalonilmetabolieten in drinkwater. Deze richtlijn is nog bijgewerkt op 21 mei 2026.
Met andere woorden: de uitspraak van het Gerechtshof doet de regels voor waterleveranciers niet automatisch verdwijnen. De juridische en technische gevolgen van de beslissing moeten nog door de bevoegde autoriteiten worden verwerkt.
Het huidige debat gaat dus niet over het bestaan van de metabolieten: hun aanwezigheid in het grondwater is uitstekend gemeten. Het gaat vooral over de manier waarop sommige ervan moeten worden geclassificeerd en gereguleerd.
Waarom zijn deze stoffen zes jaar later nog steeds aanwezig?
Grondwater vernieuwt zich langzaam. Tussen het moment waarop een stof de bodem bereikt en het moment waarop de afbraakproducten ervan een grondwaterlaag bereiken, kunnen meerdere jaren verstrijken.
De metabolieten van chloorthalonil zijn bovendien bijzonder persistent. Het OFEV verwacht daarom dat ze de kwaliteit van het grondwater nog meerdere jaren zullen aantasten.
Een inmiddels dalende trend
Volgens de nieuwste gegevens van het OFEV nemen de concentraties van chloorthalonilmetabolieten inmiddels af. Het effect van het verbod begint dus zichtbaar te worden, ook al kan de vervuiling van het grondwater niet snel verdwijnen.
Het probleem gaat verder dan chloorthalonil alleen
Chloorthalonil is bijzonder zichtbaar in de huidige gegevens, maar het is niet het enige gewasbeschermingsmiddel waarvan de metabolieten in het Zwitserse grondwater aanwezig zijn.
Volgens het OFEV overschrijden momenteel 24 metabolieten van 12 verschillende werkzame stoffen de waarde van 0,1 µg/L.
In gebieden met akkerbouw overschrijden de chloorthalonilmetabolieten 0,1 µg/L in ongeveer 70% van de meetstations.
Grondwater en kraanwater: let op het verschil
De NAQUA-kaarten tonen het grondwater. Ze maken het niet mogelijk om rechtstreeks de kwaliteit te bepalen van het water dat in een woning uit de kraan komt.
Een waterleverancier kan meerdere winningen exploiteren, verschillende bronnen mengen of het water behandelen voordat het wordt verdeeld. De situatie kan dus sterk verschillen van gemeente tot gemeente.
Is uw regio rood gekleurd?
Dat betekent niet automatisch dat het water uit uw kraan een wettelijke waarde overschrijdt. Om de precieze situatie te kennen, raadpleegt u de analyses die uw waterleverancier of de bevoegde kantonnale dienst publiceert.
Wat u moet onthouden
- Chloorthalonil is in Zwitserland verboden sinds 2020.
- De intrekking van de toelating is in maart 2026 bevestigd door het Federaal Administratief Gerechtshof.
- R471811 en R417888 zijn twee verschillende metabolieten van chloorthalonil.
- R471811 overschrijdt 0,1 µg/L in meer dan 50% van de stations in het Middenland en in meer dan één op de vier stations op landelijk niveau.
- R417888 overschrijdt 0,1 µg/L in ongeveer 10% van de stations in het Middenland.
- Het Federaal Administratief Gerechtshof beschouwt R471811 en R417888 als metabolieten die toxicologisch niet relevant zijn voor de mens.
- Uit hun aanwezigheid boven 0,1 µg/L kan dus op zich geen gezondheidsgevaar voor de mens worden afgeleid.
- Het gebruik van chloorthalonil blijft niettemin verboden, met name vanwege een aanzienlijk risico dat is vastgesteld voor vissen en amfibieën.
- Andere chloorthalonilmetabolieten die als relevant worden beschouwd, zijn eveneens in het grondwater aangetroffen.
- De concentraties dalen sinds het verbod, maar door hun persistentie blijven ze nog meerdere jaren meetbaar.
Officiële gegevens
Nationale Grondwatermonitoring NAQUA 2024
Bronnen: Federaal Bureau voor Milieu (OFEV), Nationale Grondwatermonitoring NAQUA 2024 · Federaal Administratief Gerechtshof, arrest B-531/2020 van 26 maart 2026 · Federaal Bureau voor Voedselveiligheid en Veterinaire Zaken (OSAV), richtlijn 2024/1, bijgewerkt op 21 mei 2026.